T.C. Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Ajinomoto, Aradolu, Bambino, Barilla, Calico, Cargill, Carrefoursa, Chep, Coca – Cola, Colgate Palmolive, Deniz Tarım, Dimes, E bebek, Eker, Ekol Food, Evyap, Gıda Borsası, Green chemicals, Jde Coffee – Jacobs, Karel Kimya, Miniko, Mondelez, Mor Gurme, Netlog Lojistik, Ohbe İçecek, Pepsico, Reis gıda, Suteks Tekstil, Tat Gıda, UPS’nin destek olduğu Temel İhtiyaç Derneği’nin (TİDER) Genel Müdürü Nil Tibukoğlu Yurdakul ile bir Cumartesi Röportajı gerçekleştirdim. Temel İhtiyaç Derneği’nin faaliyetleri, derneğin pandemi döneminde yaptığı çalışmaları, bugüne kadar hayata geçirdikleri sosyal sorumluluk projeleri, dernek olarak bugüne kadar kaç kişiye istihdam sağladıkları gibi merak ettiğim soruları sordum.
AC: Temel İhtiyaç Derneğinin (TİDER) yaptığı faaliyetlerden bahsedebilir misiniz?
NTY: 2010 yılında gıda sektöründe çalışan ve gıda bankacılığının israf ve yoksullukla mücadelede önemli bir araç olduğuna inanan 9 kurucu üyemiz ile birlikte Gıda Bankacılığı Derneği adı altında faaliyetlerimize başladık. Gıda bankacılığı hakkındaki bilgi ve deneyimlerimizi yeni kurulan gıda bankalarına aktardık. Gıda bankalarını ve bu alanda çalışan sivil toplum kuruluşlarını bağışlar ile destekledik.
2014 yılında insanların kendi yetkinlik ve yeteneklerine uygun işlerde çalışabilmesinin de en temel ihtiyaçlardan biri olduğundan hareketle çalışmalarımıza istihdam ve kalkınma projelerini de katarak Temel İhtiyaç Derneği adını aldık. İstanbul Maltepe’de kurulan ilk Destek Marketimiz 2015 yılında faaliyete geçti.
Böylelikle ihtiyaç sahiplerine yalnızca gıda bankacılığı yoluyla yardım etmekle kalmayıp, istihdam organizasyonunu da üstlenerek yoksullukla mücadelede gerçekçi ve sürdürülebilir bir model oluşturmayı hedefledik. Bu Türkiye’de bir ilkti ve dünyadaki benzer kuruluşlara da örnek teşkil ediyordu. Bu yenilikçi ve özgün modelimizin ilk Destek Market’ini ise 2015 yılında İstanbul Maltepe’de kurduk.
Bugün kurduğumuz ve desteklediğimiz Destek Marketler ile yoksulluk sınırı altında yaşayan insanların temel ihtiyaçlarına ulaşmalarını sağlarken, Destek İK aracılığı ile bu kişilere eğitimler veriyor, meslek edindiriyor ve işe yerleştiriyoruz. Bunun yanı sıra, kriz dönemlerinde afet bölgelerinde yaşayanların temel ihtiyaçlarını karşılıyor, kırsal bölgelerdeki kadınların ekonomik ve sosyal açıdan güçlenmelerine öncelik veren kalkınma projeleri geliştiriyor, çocuk yoksulluğu konusunda yerel projeler üretiyoruz.
AC: Derneğiniz çatısı altında kaç kişilik bir ekip çalışıyor?
NTY: Derneğimizde profesyonel olarak farklı alanlarda görev yapan 10 kişilik bir ekip olarak çalışıyoruz.
Ancak en az profesyoneller kadar özveri ve sevgi ile çalışan harika bir gönüllü kadromuz da bulunuyor. Bu kadro ile ilgili sabit bir sayı veremeyiz ancak, bu sayı hiçbir zaman 50 kişinin altına düşmedi.
AC: Gıda Bankacılığı nedir?
NTY: Gıda Bankası: İhtiyaç fazlası, satılabilir olmayan ve diğer herhangi bir şekilde bağışlanmış ve/veya satın alınmış gıda, hijyen, temizlik ürünleri, kıyafet ve yakacak ürünlerini toplayan ve bu ürünleri düşük gelirli kişilere/ailelere ve/veya ürünleri ihtiyaç sahiplerine sağlayacak sivil toplum temelli yardım kuruluşlarına dağıtan kâr amacı gütmeyen bir yardım kuruluşudur.
Gıda bankasının temel rolü, öncelikli israfa gidecek gıda, market ve tekstil ürünlerini toplayıp bunları dezavantajlı olan insanlara sunmaktır. Gıda bankaları yararlanıcılarına, yerel marketin raflarından satın alma gücüne sahip olanların satın aldıklarıyla aynı ölçüde iyi olan ürünleri dağıtmaktadır. Bu ürünün “atık” olarak kabul edilmesinin nedeni, kısa raf ömrü, etiketleme hatası, markanın piyasadan çekilmesi, ihtiyaç fazlası stok, tarifindeki küçük bir fark, hasarlı ambalaj vs. nedeniyle perakende pazarında satış noktasına başarıyla götürülmesi mümkün olmadığı için ticari değerini kaybetmiş olmasıdır.
Bu bağışlama nedenlerinden hiçbiri, ürüne ya da insanlar tarafından kullanılabilirliğine zarar vermez. Gıda bankası, herhangi bir üründe bu tür bir tehdidin mevcut olması halinde, bağışı reddeder.
Gıda bankacılığı bir toplumdaki ya da ülkedeki yoksulluğun çözümü değil ancak büyük bir desteğidir. Gıda bankacılığı, toplumun üç farklı kesiminden önemli temsilcilerin, yalnızca dezavantajlı kişilerin gereksinimlerinin karşılanmasına yönelik ciddi diyaloğa ve eyleme olanak sağlamakla kalmayan, aynı zamanda bunu teşvik eden bir bağlamda, özgün bir işbirliğini temsil etmektedir. Bahsi geçen üç toplum kesimi, kamu sektörü (devlet – tüm düzeylerde), özel sektör (iş çevreleri – gıda endüstrisi ve medya dahil) ve gönüllü sektördür (STK topluluğu).
Gıda bankacılığı kavramı ilk olarak 1960’ların sonlarına doğru ABD’nin Arizona Eyaleti’nin Phoenix şehrinde yaşayan emekli işadamı John Van Hengel’in fakirlere yardım etmek isteğiyle başlamıştır.
The Global Foodbanking Network (GFN), ise 2006 yılında Amerika (Feeding America), Meksika, Kanada ve Arjantin’deki gıda bankaları tarafından; gıda bankacılığının güçlü ve sürdürülebilir olarak devam etmesi için kuruldu. 44 ülkede faaliyet gösteren GFN’in en önemli sorumluluğu dünyadaki gıda bankalarını bir araya getirerek, bilgi ve deneyimlerini paylaşabilecekleri bir ağ yaratmak. GFN’in ağına resmi olarak kayıtlı ve üye olan 32 ülke var.TİDER bu ağın sertifikalı ve Türkiye’deki tek üyesi olması ile ilgili gurur duyuyor.
AC: Zorlu bir pandemde sürecinden geçiyoruz. Derneğiniz bu dönem ne gibi faaliyetlerde bulunuyor?
NTY: Ülkemizde Mart ayının İkinci haftası itibariyle etkili olmaya başlayan salgın döneminde, TİDER Destek Market Maltepe şubesi kesintisiz bir şekilde, ihtiyaç sahiplerine hizmet vermeye devam etti.
Coca-Cola Türkiye, PepsiCO, Cargill, Ajinomoto, UPS gibi uluslararası firmalarla ve Trendyol, Evidea, Aradolu, Event Analitics, Yeryüzü Kooperatifi gibi ulusal firmalarla ortak projeler ve Kagider, TEGEV, İhtiyaç Haritası, AÇEV gibi derneklerle iş birliği yaparak tüm Türkiye’de 7 bölge 29 ilde toplam 160.000 den fazla aileye ulaşarak temel ihtiyaç maddesi yardımında bulunduk.
Dayanışmaya en çok ihtiyaç duyduğumuz bu zamanda Türkiye’deki firmaların ve kişilerin ne kadar duyarlı olduklarını bir kez daha anlamış olduk.
AC: Bugüne kadar hayata geçirdiğiniz projelerinizden bahsedebilir misiniz?
NYT: Kurulduğumuz günden bugüne birçok farklı projeye imza attık. Tamamlanan projelerimize örnekler vermek isterim:
Soma Faciası Sonrası Afet Çalışmaları; Maden faciasında kaybettiğimiz işçilerimizin aileleri öncelikli olmak üzere faciadan etkilenen 750 aileye gıda, giyim, kırtasiye ve oyuncak yardımı ulaştırdık.
Kellogg’s Breakfast for Better Days Projesi; Proje, Beyoğlu Belediyesi Sosyal Market ile iş birliği içinde, Beyoğlu’ndaki Hüviyet Bekir İlkokulu’nda gerçekleştirildi. Çoğunlukla dezavantajlı ve yetersiz beslenen çocukların eğitim aldığı okulda 2013 – 2014 eğitim yılı boyunca 450 öğrenciye her sabah kahvaltı verildi. Proje boyunca toplamda 39.286 kahvaltı yapıldı.
Van Depremi Sonrası Afet Çalışmaları; Van depremi sonrası toplamda yaklaşık 15.000 adet gıda, hijyen ürünleri, kıyafet, battaniye gibi temel ihtiyaçlar 2 adet tır ile Van Valiliği Kriz Merkezi’ne ulaştırıldı.
Yırca (Soma Yırca Köyü Kalkınma Projesi); Soma faciası sonrası bölgedeki kadınları güçlendirmek için İzmir Ekonomi Üniversitesi’nde gerçekleşen çalıştay ile başlayan süreç hala hayatına devam eden güzel bir sosyal girişime dönüştü.
Avrupa Birliği Sivil Toplum Destek Hibe Programı; kapsamında “Türkiye’de Gıda Bankacılığı Ağının geliştirilmesi” başlığı ile tüm Türkiye’de toplam 42 ziyaret ile 12 yeni gıda bankası açılmasına öncülük ettik. Bu şekilde ağımıza kayıtlı gıda bankaları sayısı 45’e yükseldi.
AC: İhtiyaç sahipleri size nasıl başvuru da bulunuyorlar? Hangi kriterlere göre destekte bulunuyorsunuz?
NYT: Bizzat başvuru yapıyorlar. Adil ve güvenilir bir yöntem ile ilerleyebilmek için birtakım evraklar istiyoruz. e-devlet ve muhtarlık aracılığı ile alınabilen belgeler. SGK durumu, üzerine ev araba var mı, borç bilgileri, öğrenci belgeleri gibi. Hanede yaşan kişi sayısı, yaş, engelli durumu, hastalık durumu da belge isteme ve limit belirleme sürecinde ayrıca değerlendiriliyor.
AC: Hangi markalarla işbirlikleriniz bulunuyor? Bir marka ile işbirliği yapabilmeniz için hangi koşulları arıyorsunuz?
NYT: Birçok farklı firmadan ürün bağışı, maddi ve zaman zaman operasyon desteği alıyoruz. Aktif bağışçılarımızdan örnek vermek gerekirse; T.C. Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Ajinomoto, Aradolu, Bambino, Barilla, Calico, Cargill, Carrefoursa, Chep, Coca – Cola, Colgate Palmolive, Deniz Tarım, Dimes, E bebek, Eker, Ekol Food, Evyap, Gıda Borsası, Green chemicals, Jde Coffee – Jacobs, Karel Kimya, Miniko, Mondelez, Mor Gurme, Netlog Lojistik, Ohbe İçecek, Pepsico, Reis gıda, Suteks Tekstil, Tat Gıda, UPS… Öncelikli amacımız ürünleri israftan kurtarmak olduğundan, tüm firmalardan beklentimiz ellerinde israfa gidecek ürünler söz konusu olduğunda SKT’si son güne kalmadan bizimle temasa geçmeleri ve olabilecek en hızlı şekilde bize ürünleri ulaştırmaları. Bağış geldiği anda, ağımızdaki Gıda Bankaları ile haberleşip ürünlerin doğru kişilere ve zamanında ulaştırılması konusunda gereken adımları atıyoruz.
AC: TİDER ağına kayıtlı gıda bankasından faydalanan kişi sayınız nedir? Bu sayıyı artırmak için yaptığınız çalışmalar var mı?
NYT: Son çalışmalarımız sonucu Türkiye’de toplam 29 ilde 45 Gıda Bankası TİDER ağına kayıtlıdır. Bu Gıda Bankaları illerdeki yerel yönetimler ve dernekler tarafından kurulmuş ve TİDER modeli ile sürdürülebilir bir Gıda bankacılığı Modelini yaşatmaktadırlar. Ağımızdaki Gıda Bankalarına kayıtlı faydalanıcı sayısı zaman içinde değişse de son verilere göre 626.280 kişi olarak kaydedilmiştir.
Türkiye çapında israfla ve yoksullukla mücadele etme çabamız sonuç veriyor ve TİDER Gıda Bankacılığı Ağı, yeni taleplerle genişlemeye devam ediyor. TİDER modeli ile Gıda Bankası oluşturmak isteyen her yerel yönetime, Ticaret Odasına, derneğe danışmanlık vermeye devam ediyoruz.
AC: Dernek olarak bugüne kadar kaç kişiye istihdam sağladınız? İstihdam sağladınız kişileri hangi kriterlere göre işe alınmalarını sağlıyorsunuz?
NYT: 109 kişinin istihdama katılımını sağladık. Önce kişiyi tanımak üzere bir sohbet gerçekleştiriyor, sonra bilgiler ışığında bir özgeçmiş oluşturuyoruz. Bilgi beceri ve deneyimleri doğrultusunda iş arayan kişi için iş araştırması yapıp, hem tanıdığımız kurumlar ile hem de yeni kurumlar ile iletişime geçiyoruz. Evden çıkamayacak durumda olan, özellikle evde bakmak zorunda olduğu küçük çocuk, hasta veya yaşlısı olan kişiler için de evden üreterek para kazanmalarını sağlayacak projeler gerçekleştirmeye çalışıyoruz.
AC: Derneğinizin çatısı altında bulunan marketten ihtiyaç sahipleri nasıl alışveriş yapabiliyorlar? İhtiyaç sahiplerinin marketten yaptıkları alışveriş limitlerini nasıl belirliyorsunuz?
NYT: TİDER – Maltepe Kaymakamlığı ortak projesi olarak sürdürülen Maltepe’de bulunan Destek Market hafta içi 09:00 – 16:00 arası ihtiyaç sahiplerine hizmet veriyor. Marketimizde para geçerli değil. Bağış alınan ürünler stoğa giriliyor, puan tanımlanıyor ve her markette olduğu gibi raflara diziliyor. İkinci el bağış aldığımız ürünler puansız alınabiliyor, ancak adaletli olabilmek için bir kişinin kaç adet alabileceğinin limitini belirliyoruz. İhtiyaç sahibi alacaklarını raflardaki ürünler arasından kendi belirleyerek sepetini dolduruyor. Limit ailenin başvuru sırasında ilettiği belgeler doğrultusunda belirleniyor (Hanede kaç kişi yaşıyor, çalışan var mı, kaç çocuk var, ev kira mı gibi…) ve limit bilgisini bildiren bir SMS ile ihtiyaç sahibine ulaştırılarak, T.C. kimlik numarasına tanımlanıyor. Böylece tanımlanan puanın farklı kişiler tarafından kullanılmasını önlemiş oluyor.
AC: Yeni projeleriniz ve hedefleriniz var mı? Varsa yeni projeleriniz ve hedeflerinizden bahsedebilir misiniz?
NYT: Çiçeği burnunda bir projemizden bahsetmek isteriz. Uzun zamandır üzerinde çalıştığımız Türkiye’nin “ilk otomat gıda bankası, Destek Otomat’ı” Kadıköy Belediyesi ve OXIVO Group işbirliği ile 12 Ağustos Çarşamba günü hayata geçirmiş olmanın mutluluğunu yaşıyoruz! Kadıköy Belediyesi sınırları içerisinde yaşayan ihtiyaç sahiplerine ve TİDER faydalanıcılarına hizmet verecek otomatın içerisinde gıda ve hijyen kolileri yer alıyor. İhtiyaç sahibi aileler, Kadıköy Belediyesi tarafından cep telefonlarına gönderilecek mesajda yer alan kodu kullanarak tercih ettikleri koliyi kolayca teslim alabilecekler.
Üzerinde yoğunlaştığımız bir başka proje ise yine gıda bankası açmak üzerine: 24 Ocak tarihinde Elazığ ve Malatya’da yaşanan deprem felaketi sonrasında, Sivil Toplum Destek Vakfı ve Turkey Mozaik Foundation eş finansmanı ile hayata geçirilen Acil Destek Fonu kapsamında desteklenen STK’lar arasında yer alıyoruz. Felaketten direkt ve dolaylı olarak zarar gören şehir sakinleri ve ihtiyaç sahibi kişilere hizmet vermesi için Malatya Belediyesi iş birliği ile 1, Elazığ Ticaret Odası iş birliği ile de 1 gıda bankasının açılışına öncülük etmeyi planlamaktayız.
AC: Sizin derneğinize gönüllü olmanın koşulları nelerdir? Gönüllü olan kişi hangi konularda yardımcı olabiliyorlar?
NYT: Yoksulluk ve israfla mücadelemizde bize gönüllü olarak destek olmak için dernek misyonunu kabul etmek, 18 yaşını doldurmuş olmak, derneğin faaliyette bulunduğu alanlarda çalışmaya istekli ve katılım sağlayabilecek olmak yeterli. Gönüllülüğü kurumsal ve bireysel diye ikiye ayırmak da mümkün.
Kurumsal gönüllülerimiz çalışmakta olduğu kurumda gıda ve giysi kumbaralarımızın yerleştirilip, toplanan ürünlerin Destek Market’e bağışlanmasını sağlayabilir. Devamında “Destek Market Gönüllü Günü” düzenleyerek Destek Market’te çalışma arkadaşları ile birlikte çalışabilir. Kurumun bilgi ve deneyimlerini Tider ile paylaşıp, mentorluk yapabilir.
Diğer yandan bireysel gönüllüler, 5 farklı alanda kendi bilgi ve tercihleri doğrultusunda gönüllü desteği verebilirler. Bu alanları ana başlıklar olarak belirtmek gerekirse; Kaynak Geliştirme Gönüllüsü, Ofis Gönüllüsü, İletişim Gönüllüsü, Destek Market Gönüllüsü, İnsan Kaynakları Gönüllüsü. İlgili detaylar web sitemizde https://www.tider.org/tur/destek-ol/gonullu-ol/tiderde-gonulluluk-alanlari bölümünde yer alıyor.
AC: TİDER çatısı altında bir online sosyal mağazanız bulunuyor. Bu mağazada hangi ürünleri satışa sunuyorsunuz?
NYT: Şu anda Gitti-Gidiyor üzerinden yapılan satışlarda, bir kaynak geliştirme aracı olarak üretilen t-shirt, alışveriş çantası, yüzük, T-shirt gibi, destek olmaya yakın duran kişilerin kendilerine veya sevdiklerine satın alabilecekleri ürünlerimiz mevcut. Çok yakında aynı ürünler Trendyol üzerinden de satışa sunulacak.
