Disleksi Eğitiminin Nasıl Yapıldığını Biliyor Musunuz?

Disleksi Eğitimi’nin nasıl yapıldığına dair Özel Eğitim Uzmanı Havva Aydın ile Cumartesi röportajı gerçekleştirdim.

AC: Disleksi nedir?

HA: Disleksi’yi yeterli zekâ ve sosyokültürel olanaklara rağmen okumayı öğrenme zorluğu biçiminde kendini gösteren bir bozukluk” olarak da tanımlayabiliriz. Okuma beynin dil ilişkili bir fonksiyonudur. Herhangi bir zekâ sorunu olmayan bir kişi okuma yeteneğini hiçbir zaman tam kazanamazsa veya çok geç ve yavaş bir biçimde kazanırsa ve buna yol açacak herhangi bir beyin hasarı söz konusu değilse buna da “gelişimsel disleksi” denir.

AC: Disleksi hangi belirtilerle kendini gösterir? Kimler tarafından nasıl tespit edilir?

HA: Disleksi ilköğretim birinci kademenin erken döneminde Okumaya geçememe ya da akıcı biçimde okuyamama belirtisi ile kendini gösterir. Okuma problemi ilk olarak çocuğun öğretmeni veya ailesi tarafından fark edilecektir. Bu nedenle, tanı yöntemleri arasında ailelerin ve öğretmenlerin gözlemleri önemli bir yer tutmaktadır. Tabi bu gözlemlerin öğrenme güçlüğünü işaret etmesi için ise psikiyatrik değerlendirmelerin yapılacağı tıbbi değerlendirme sürecinin başlayabilmesi için hastanelerin çocuk ve ergen psikiyatri servisine başvurulur. Burada yapılan değerlendirmeler sonucunda disleksidir ya da değildir demek mümkün olacaktır.

AC: Disleksi ve öğrenme güçlüğü aynı şey midir?

HA: Öğrenme güçlüğü, normal ya da normalin üzerinde zekâya sahip olmasına rağmen, dinleme, konuşma, okuma, yazma akıl yürütme ile matematik becerilerinin kazanılması ve kullanılmasında önemli güçlükleri olan, ikincil olarak kendini idare etme, sosyal algılama ve etkileşim sorunları yaşayan, standart eğitime rağmen yaşına ve zekâsına uygun başarı gösteremeyen bireylerde görülen nörolojik kökenli gelişimsel bir bozukluktur. Disleksi öğrenme güçlüğü genel terimi içinde yer alan ve toplumda görülme yüzdesi en fazla olan bozukluk türüdür. Bu nedenle öğrenme güçlüğü teriminde önüne geçtiğini söylemek yanlış olmaz. Çok yaygın görülmemekle birlikte disleksi(okuma güçlüğünü) disgrafi (yazı yazma güçlüğü) diskalkuli (matematik öğrenme güçlüğü)ve dispraksi(sözel olmayan öğrenme güçlüğü) takip eder.

AC: Her okuma güçlüğü disleksi midir?

HA: Her okuma güçlüğü disleksi olmayabilir. Bazen yetersiz öğretim ya da yanlış öğretim teknikleri de okuma sorunlarına yol açabilir. Okuma sorununa yol açabilecek diğer bir durum da dikkat eksikliğidir, genelde hiperaktivite ile birlikte görülür.

AC: Disleksi eğitimi nasıl olmalıdır?

HA: Disleksi eğitim sürecine doğru bir eğitsel değerlendirme ile başlanmalıdır. Doğru değerlendirme çocuğu başarıya götürecek programın hazırlanabilmesinin de ön koşuludur. Bu değerlendirmede kabaca okuma yazma anlama ve temel matematik becerilerindeki performansına sınıf düzeyi dikkate alınarak bakılır. Ve burada çocuğun göstermiş olduğu performans ve tespit edilen baskın algı türüne özgü program hazırlanarak bireysel eğitim sürecine başlanır.

AC: Disleksi eğitimi ne kadar sürer?

HA: Disleksi eğitiminde standart bir müfredat olmadığı gibi standart bir eğitim süreside mevcut değildir. Eğitim süresini çocuğun ihtiyaçları ve varsa eşlik eden ikincil (DEHB DAVRANIM BOZUKLUKLARI) bozukluklar belirler. Ancak eğitim süresinde en belirleyici şey erken müdahaledir. Eğitime ne kadar erken başlanırsa yaşıtları düzeyinde performansı yakalaması da o kadar erken olur. Bu sebeple belirtiler ilk ortaya çıktığında hızlıca aksiyon almak çocuğun özgüven sorunu yaşamaması ve eğitim süresinin kısalması adına büyük önem taşır.

AC: Disleksi ileri yaşlarda ortaya çıkar mı?

HA: Bazı disleksi profilleri normalin üstünde bir zekâ ve güçlü bir belleğe sahip olmaları sebebiyle erken dönem dediğimiz ilkokul döneminde çok parlak olmasalar da onlardan beklenen temel becerileri asgari düzeyde edinebilirler. İleri yaşlardaki çocuklar disleksiden daha ziyade sözel olmayan öğrenme güçlüğü diye tanımlanan grup içerisinde değerlendirilirler. Okuma ve anlama çok temel bir beceri olup tüm derslerdeki akademik başarıyı etkilediği için artık ileri akademik becerilerin edinilip işlevsel biçimde kullanımının beklendiği ortaokul döneminde ders başarısızlıkları düşük sınav notları ile disleksi kendini göstermeye başlar. Oyun çağından çıkan çocuk bu dönemde yaşadığı akademik sorunları sebebiyle akranları arasında dışlanma ve ötekileştirilmek suretiyle grup dışına itilebilmektedirler. Bu belirtilere özel eğitim uzmanları ve psikologlar tarafından çoğunlukla strateji öğretim programları ile müdahale edilerek yaşanılan bu olumsuz süreç kontrol altına alınabilir.

AC: Disleksi akademik başarıyı ve özgüveni nasıl etkiler?

HA: Disleksi akademik başarıyı olumsuz etkiler. Bilgiyi öğrense de içselleştiremeyen çocuk sınavlarda performansa dönüştüremediğinden başarısız olur. Bu durum başta özgüven problemi olmak üzere birçok duygusal ve davranışsal problemi de beraberinde getirir.